RSS  

با حضور وزير صنايع و معادن برگزار مى‌شود: بيست وششمين گردهمايى علوم‌زمين در سازمان زمين شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور

به‌منظور توسعه و تبادل‌نظر علمى و فنى و ارائه آخرين دستاوردهاى علمى و پژوهشى مربوط به علوم‌زمين، سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور بيست‌وششمين گردهمايى سالانه علوم‌زمين را با حضور وزير صنايع و معادن در تاريخ 28الي30 بهمن ماه سال جارى برگزار مى‌کند. به گزارش روابط‌عمومى سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور مهندس جمشيد مجيدى مدير امور آموزش اين سازمان از برگزارى بيست‌وششمين گردهمايى سالانه علوم‌زمين خبر داد و گفت: سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور در راستاى توسعه و تبادل‌نظر علمى و فنى و ارائه آخرين دستاوردهاى علمى و پژوهشى مربوط به علوم‌زمين و به‌منظور بالا بردن سطح دانش زمين‌شناسى با بهره‌ورى و کارايى بيشتر، در نظر دارد بيست‌وششمين گردهمايى علوم‌زمين را با حضور مهندس على‌اکبر محرابيان وزير صنايع و معادن و جمعى از معاونان و مديران ايشان در تاريخ 28الي30 بهمن ماه سال جارى برگزار نمايد. وى افزود: چينه‌شناسى، فسيل‌شناسى و زمين‌شناسى کواترنر، پترولوژى، زمين‌شناسى اقتصادى، زمين‌شناسى ساختمانى، زمين‌شناسى دريايى، زمين‌شناسى زيست‌محيطى و پزشکى، زمين‌شناسى مهندسى، روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى مدرن آناليز دستگاهى،GIS، کانه‌آرايى، مطالعات فنى و اقتصادى پروژه‌هاى معدنى، مدل‌سازى و برآورد ذخيره، مطالعات آتشفشان‌هاى جوان وژئوترمال و زمين‌شناسى نفت از موضوعات اصلى مقالات ارسال شده به دبيرخانه همايش هستند. مجيدى با بيان اينکه همزمان با برگزارى گردهمايى، نمايشگاه فناورى و دست‌آوردهاى مرتبط با علوم‌زمين نيز برپا خواهد شد، تصريح کرد: کارگاه‌هاى آموزشى با محوريت روش‌هاى تجزيه شيمى، کانه‌آرايى با جدايش کانى‌ها، آشنايى با دستگاه‌هاى ژئوالکتريک، گراديمتر و مغناطيس‌سنج، آزمايشگاه مکانيک خاک، دورسنجى با کاربرى زمين‌شناسى و اکتشاف، کانى‌سنگين، عکاسى زمين‌شناسى، زمين‌شناسى زيست‌محيطى، ژئوشيمى اکتشافى و کارگاه آموزشى نجوم به همراه برپايى نمايشگاه عکس علوم‌زمين و انتخاب بهترين عکس مرتبط نيز از ديگر برنامه‌هاى جانبى گردهمايى علوم‌زمين امسال است. مدير امور آموزش سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور در ادامه يادآور شد: اميدواريم با توجه به چارچوب مشخص شده از سوى دبيرخانه گردهمايى، مقالات ارسال شده کمترين خطا را در شيوه نگارش و تنظيم مقالات داشته باشند و اين در حاليست که متوليان برگزارى گردهمايى به منظور پرهيز از محدود ساختن خود، داوران امسال را از بين اساتيد و محققان تمامى دانشگاه‌هاى معتبر کشور در زمينه مباحث معدن و زمين‌شناسى و همچنين کارشناسان پژوهشگاه بين‌المللى زلزله و موسسه ژئوفيزيک دانشگاه تهران انتخاب کرده است. وى با بيان اينکه در حال حاضر 300مقاله به دبيرخانه همايش ارسال شده است، تصريح کرد: علاقمندان به ارسال مقاله و شرکت در سخنرانى‌هاى گردهمايى بايد سعى کنند در آثار تحقيقاتى خود نوعى تنوع و نگرش جديد ايجاد کنند به نحوى که مقالات تهيه شده قابل ارائه در سطح منطقه‌اى و بين‌المللى باشد. مجيدى در ادامه افزود: با ايجاد ارتباطات مستمر در بيرون از مرزهاى کشور مى‌توان به برگزارى گردهمايى در سال‌هاى آينده در سطح منطقه‌اى و بين‌المللى و دعوت از کارشناسان و محققان خارجى اميدوارتر بود که البته دستيابى به اين هدف تهيه امکانات و تمهيدات لازم از سوى مسوولان را طلب مى‌کند.

شکل 5. بيماري تخلخل استخوان (Osteoporosis)

ژئوشيمي فلورايد آب و شيوع بيماري فلوروزيس (Fluorosis) دندان، به صورت رابطه اي است که بخوبي در علم زمين شناسي پزشکي شناخته شده است. اگرچه مقادير محدودي فلورايد براي سلامتي بشر، بويژه براي سلامت دندان لازم است با اين وجود مقادير بالاي آن در آب آشاميدني بسياري از مناطق حاره اي اثرات مخربي دارد[3].

شکل 6. نمونه اي از فلوروزيس اسکلتي (تصوير سمت راست) و فلوروزيس دنداني(تصوير سمت چپ)

فلوروزيس دنداني، اختلال غيرعادي آهکي شدن سلول هاي سازنده مينا است. ميناي فلورسي سمي، اغلب داراي لکه و حفرات قهوه اي است. در حالت شديدتر، ميناي فلورسي شکننده و در معرض فرسودگي و شکستگي است.    فلوروزيس اسکلتي بومي، بيماري مزمن استخوان ها و مفاصل است که در اثر مصرف بيش از اندازه فلورايد از طريق آب، غذا يا هوا به وجود مي آيد. استخوان هاي بدن انسان طي دوره زندگي به طور دائم و مکرر جذب و ذخيره مي شوند. فلورايد سمي مي تواند رشد و جذب دوباره بافت استخوان را تغيير دهد و منجر به عدم حرکت مفاصل شود. اگرچه فلوروزيس استخواني معمولا افراد مسن را بعد از سال ها تحت تأثير قرار مي دهد ولي تعدادي بيمار فلج نيز در ميان کودکان مشاهده شده است.    غلظت طبيعي فلورايد در آب نوشيدني به طور معمولmg/l 0.1- 1 مي باشد. در بسياري از نقاط جهان، براي مثال در هند، چين، سريلانکا و آفريقا، غلظت آن ممکن است از mg/l 40 بيشتر شود، در صورتيکه بدون دستورالعمل مناسب مورد استفاده قرار گيرد منجر به فلوروزيس حاد مي شود.[1]    ميزان تجمع فلورايد در محيط شديدا متغير و معمولا تحت تأثير انواع خاص سنگ ها، کاني ها يا آب است. براي مثال، فلوروزيس دنداني و استخواني در ريفت ولي( Rift Valley) افريقاي شرقي همراه انواع سنگ هاي آتشفشاني و آب هاي گرم گزارش شده است. فلوروزيس در چين با انواع خاصي از زغال سنگ گزارش شده است. فلوروزيس در هند (تخمين زده شده که 25 ميليون نفر تنها در هند از فلوروزيس رنج مي برند) و سريلانکا همراه آب هاي زيرزميني قليايي گزارش شده است، در سريلانکا که مقدار فلورايد بخوبي کنترل نشده است، بسياري از مردم از عدم تعادل فلورايد رنج مي کشند[2].     شکل 7. نقشه پراکندگي فلورايد در سريلانکا و چاه هاي آلوده به فلورايد      در مناطق خشک کشور استوايي سريلانکا فلوروزيس بسيار شايع است و جمعيتي بيش از 2 ميليون نفر در معرض اين خطر قرار دارند. مردم سريلانکا فقط در حدود 30 درصد لوله هاي بهداشتي آب با مقادير کاني هاي کنترل شده دارند و بقيه آنها آب آشاميدني خود را از چاه تامين مي کنند. در دهانه بعضي از چاه ها و بيشتر در چاه هاي عميق، ميزان فلورايد از 1.5 ميلي گرم در ليتر تجاوز کرده است.در بعضي موارد به بيش از 10 ميلي گرم در ليتر نيز مي رسد.منبع فلورايد در مناطق خشک سريلانکا سنگهاي دگرگوني درجه بالا مي باشد. اين سنگها شامل کاني هاي فلورايد دار فراواني از قبيل ميکا، هورنبلند، و فلوريت هستند [3].    برخلاف عناصر ضروري ديگر که منبع اصلي آن ها غذا است (حدود 80 درصد ) ، منبع اصلي فلورايد آب است [1] به طور کلي، ميزان فلورايد در آب هاي زيرزميني بيشتر از آب هاي سطحي است زيرا زمان تماس آب هاي زيرزميني با کاني هاي حاوي فلورايد بيشتر است[2].    فلورايد آبهاي سطحي و زيرزميني از منابع طبيعي زير حاصل مي شود: سنگ شويي، تجزيه فلورايد از گازهاي آتشفشاني، هواويزه هاي (Aerosol) چشمه اي و دريايي. بعد از فوران هاي آتشفشان هلکاي ايسلند در 1693، 1766 و 1845، توصيفاتي تفصيلي درباره فلوروزيس گزارش شد و مسموميت حاد حاصل از آن بررسي گرديد. از جنگ جهاني دوم در هلکا (1947، 1970 و 1980) انفجارهاي آتشفشاني رخ داد و در اين سال ها آناليزهاي فلورايد انجام گرفت. آتشفشان باعث ايجاد مقدار زيادي فلورايد شد و انباشتگي mg/kg 4300 در چمن ها يافت شد [1].    بيشتر از 100 ميليون نفر در جهان به فلوروزيس مبتلا مي باشند[4] و اين در صورتي است که هيچ درمان مؤثري براي فلوروزيس (هر دو نوع) وجود ندارد، البته مي توان با کنترل مقدار فلورايد مصرفي از بروز اين بيماري جلوگيري کرد [2]. موليبدنيم و سلنيم نيز مي توانند تأثيرات افزايش فلورايد را کاهش دهند [1].    متخصصين علوم زمين مي توانند نقش مهمي را در شناسايي و بهبود مشکلات مناطق در معرض خطر ايفا کنند. يکي از راه هاي اصلي ورود فلورايد به بدن نوشيدن آب است؛ در پاسخ به اثرات زيانبار اين عنصر سازمان بهداشت جهاني ماکزيمم مقدار توصيه شده را 1.5 ميلي گرم در هر ليتر آب تعيين کرده است [2].   2-2- يد       يد ارتباط بين بيماري هاي زنجيره زمين شناسي- آب- غذا را به وضوح نشان مي دهد. در چين، يونان و مصر قديم افراد دچار گواتر(Goitre) بودند و با جلبک دريايي غني از يد درمان مي شدند. گواتر هنوز در بسياري از نقاط جهان بيماري مهمي محسوب مي گردد [1]. فقدان يد باعث فعاليت بيش از حد(hyperactivity) غده تيروئيد مي شود. غده تيروئيد از يد براي توليد هورمون هاي کنترل متابوليسم و توليد انرژي سوخت و ساز استفاده مي کند [4].   شکل 8.بزرگ شدن غده تيروئيد     در بسياري از اين مکان ها مقدار يد در آب آشاميدني به دليل مقدار کم يد در سنگ بستر، بسيار کم است [1]. پيش از افزايش منظم يد در نمک خوراکي، گواتر در مناطق وسيعي که با کمبود يد مواجهه بودند، عادي بود [4].    تخمين زده مي شود ، نزديک 30 درصد مردم جهان در معرض خطر اختلال کمبود يد (IDD) هستند. مقدار ناکافي يد در جهان بيشترين علت عقب ماندگي ذهني و آسيب هاي مغزي است که 6/1 بيليون نفر در معرض خطر آن قرار دارند؛ 50 ميليون کودک مبتلا شده اند و بيشتر از صد هزار نفر هر سال به اين جمع مي پيوندند [3].    گواتر(بزرگ شدن غده تيروئيد) شناخته شده ترين نوع IDD مي باشد. شکل ديگر IDD کرتنيسم (Cretinism) است. کرتنيسم به معني عقب افتادگي ذهني و جسمي و کر و لالي است.در چين حدود 425 ميليون نفر در معرض ابتلا به IDD هستند. چيني ها 40 درصد از بيماران کرتن را در جهان شامل مي شوند [1].    IDD بويژه در مناطق حاره اي ديده مي شود. اثرات آن با آسيب هاي ذهني ارتباط مستقيم دارد و تاثيرات غيرمستقيمي بر روي تمام ابعاد زندگي در اين مناطق دارد. خصوصيات شيميايي يد تاثير مشخصي روي شيوع بيماري IDD دارد، مانند گواتر بومي. دريا منبع بزرگ يد است، بنابراين اغلب رابطه اي بين شيوع IDD در يک منطقه و فاصله آن از دريا وجود دارد. بطور کلي هر چه فاصله از دريا دورتر باشد کمبود يد بيشتر است. فاکتورهاي ديگر از قبيل گردش جوي، و توپوگرافي محل (براي مثال مقدار بسيار پايين يد در بسياري از مناطق کوهستاني باعث افزايش IDD مي گردد) ممکن است در دسترس پذيري يد نقش داشته باشند[3].    گياخاک هاي(Humic) غني از مواد آلي نيز نقش مهمي در گونه زايي((speciation و تحرک ژئوشيميايي عناصر از قبيل يد دارند. تبديل درون زميني گونه هاي شيميايي به اشکال سمي و غير سمي براي سلامتي افراد در محل سکونت ژئوشيميايي خاصي مهم است . يد توسط گياخاک جذب مي شود، در نتيجه خاک هاي غني از مواد آلي يد بسياري دارند . البته دسترس پذيري زيستي (bioavailability) يد که به PH محيط بستگي دارد اغلب خيلي پايين است. زيرا يد شديدا در رس و گياخاک ثابت مي ماند، اين مواد ممکن است به عنوان "گواتروژن ژئوشيميايي" (Geochemical goitrogens) بويژه در محيط هاي گرمسيري عمل کنند[3].    بطور قابل توجهي در بخش کالوتارا – ناحيه اي نزديک به دريا در ساحل غربي سريلانکا - نرخ گواتر بومي با وجود نزديکي به دريا بالاست. اين موضوع صريحا نظريه زير را تائيد مي کند : که در محيط داراي گواتروژن - جائيکه يد محبوس مي شود - مردم به يد دسترسي ندارند[3].    مثالي ديگر از توزيع جغرافيايي گواتر در منطقه کومائون مي باشد. در منطقه کومائون دهکده اي يافت شده که سنگ بستر آن گرانيت (بعلاوه آب رودخانه آلوده است) گزارش شده است .تکرار کشاورزي خاص و يکنواختي رژيم غذايي نقش مهمي در شيوع گواتر در سطوح مختلف ايفا مي کند . در شمال و شمال شرقي کومائون هيماليا، آب رودخانه بويژه در دره رودخانه سارجو در نزديک باشوار، و در منطقه کومائون جنوبي آلوده شده و آب غني از آهک به انتشار بيماري گواتر کمک ميکند [10].       2-3- رادون       راديواکتيويته طبيعي از زماني که سيارات شکل گرفتند در زمين وجود داشته و حدود 60 راديونوکلئيد (Radionuclides) در طبيعت وجود دارد. آنها در هوا، آب، خاک، سنگ ها و کاني ها و مواد غذايي يافت مي شوند. حدودا 82 درصد از تابش هاي محيطي از منابع طبيعي هستند ، که بزرگترين آنها رادون مي باشد [3].    رادون بصورت طبيعي بي رنگ، بي مزه و گاز راديواکتيو بي نظمي است که از تخريب اورانيوم (تبديل اورانيوم 238 به سرب 206) طبيعي خاک ايجاد مي شود.گاز رادون از طريق تنفس و نوشيدن آب وارد بدن مي گردد. رادون از طريق شکاف ها و فضاهاي باز ساختمان ها ، کف خانه ها يا زيرزمين منازل وارد مي شود.در درون ساختمان رادون مي تواند حبس و متمرکز شود و خطري براي سلامتي محسوب گردد مگر در صورتيکه ساختمان سيستم تهويه مناسبي براي خروج رادون داشته باشد. وجود رادون در طولاني مدت باعث افزايش سطح رادون مي گردد که موجب بالا رفتن خطر سرطان ريه مي گردد[5]. شکل 9 . تخريب اورانيوم 238 به سرب 206     بعضي از مناطق جهان، نواحي با تشعشع بالا (HBRAs) ناميده مي شوند؛ تشعشع مواد راديواکتيو بطور غيرعادي در آنها بالاست. در بعضي نواحي، زمين شناسي و ژئوشيمي سنگ ها و کاني ها تاثير زيادي در تعيين مکان هايي دارد که تشعشع راديو اکتيو بالايي را نشان مي دهند.HBRAs در گواراپي (برزيل)،جنوب غرب فرانسه، رامسر(ايران)، بخش هايي از چين و ساحل کرالا(هند) يافت شده است که بيشتر در نواحي حاره اي، خشک، و نواحي نسبتا کم آب قرار دارد. در سواحل برزيل نهشته هاي ماسه اي مونازيت دار فراوان اند. سطوح راديواکتيو بسيار بالا روي ماسه هاي اين سواحل به mrad/hour 5 (1 Mrad = 1000000 rads) مي رسد ، که نزديک به 400 برابر سطح زمينه (background) نرمال در ايالات متحده است[3].    ماسه هاي سواحل برزيل چندين کاني راديو اکتيو دارند از جمله آنها مونزونيت ، زيرکون، توريانيت و نايوبيت(کولومبيت)-تانتاليت بعلاوه ايلمنيت، روتيل، پيروکلر و کاستريت است.    در هند در امتداد 570 کيلومتر خط ساحلي کلارا ، نهشته هاي عمده اي از ماسه هاي داراي کاني هاي غني از مونازيت با تشعشع طبيعي خيلي بالا ديده مي شود. در برزيل نهشته هاي مونازيت دار بزرگتر و با دوز راديواکتيو بسيار بالاتري هستند. رامسر ، در شمال ايران بزرگترين سطوح راديواکتيويته طبيعي را در جهان داراست. در بعضي مناطق رامسر سطح تشعشع 55 تا 200 بار بزرگتر از سطح زمينه(background) است[3].    بطور کلي رادون در خاک، آب هاي سطحي و زيرزميني، پهنه هاي گرانيتي، گنيسي و سنگ هاي آلکالي، شيل و ديگر سنگ ها